भैल‍ो खेल्ने भैलेनी (बालकविता)

vailo-kavita-2018 – रमेशचन्द्र घिमिरे
झिलिमिली साँझमा
पोहोरजस्तै ऐले नि
अाए हाम्रो अाँगनमा
भैल‍ो खेल्ने भैलेनी

भ‌ैलेनीको अासिकले
अामा मक्ख पर्नुभो
दुइटै हात जोडेर
नमस्कार गर्नुभो

यस्तै यस्तै रमाइलो
हुन्थ्यो पैले पैले नि
मादल बजाई भट्याउँथे
भैल‍ो खेल्ने भैलेनी

नाङ्लामाथि फिँजा´को
चामल पैसा लिएर
नाच्छन्, गाउँछन् भैलेनी
मीठो अासिक दिएर

भैलेनीलाई डाकेर
रोटी दिएँ मैले नि
रमाउँदै फर्किए
भैल‍ो खेल्ने भैलेनी ।
– भोर्लेटार, लमजुङ
२०७५/०७/१७

मनाङकाे स्थानीय पुर्वधार बिकासका लागि ४ कराेड बजेट

नवीन लामिछाने

चामे, २० कार्तिक ।

मनाङमा स्थानीय पुर्वधार विकास साझेदारि कार्यक्रममा रु ४ कराेड रकम विनियाेजन गरिएकाे छ । चारवटा गाउँपालिका रहेकाे यस जिल्लामा जिल्ला समन्वय समिति र यस जिल्लामा रहेका केन्द्रीय संसद साथै प्रदेश साम्सदहरुकाे सहमतिमा बजेट विनियाेजन गरिएकाे हाे ।

संघिय साम्सद पाेल्देन छाेपाङ गुरुङकाे सम्याेजकत्वमा भएकाे कार्यक्रममा संघीय सांसद कर्म घले, प्रदेश सांसद चिन्ताबहादुर घलेसहित जिल्ला समन्वय समितिका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष र सदस्यहरू चारवटै गाउँपालिकाका अध्यक्षहरूकाे सहभागिता थियाे ।

चारवटै गाउँ पालिकाे अावश्यकतालाई मध्यनजर गरी बजेटकाे बाणफाण गरिएकाे प्रदेश साम्सद चिन्तवहादुर घलेले बताए । उनका अनुसार शिक्षा मा ६० लाख, सडक तथा घाेडेटाे वाटाेकाे लागि ७५लाख खाने पानी तथा सिन्चाइकाे लागि रु ३५ लाख विनियाेजन गरिएकाे छ । साथै पर्यटन विकास तथा मठमन्दिर, गुम्वा निर्मणका लागि रु ७१ लाख साथै विधुतका लागि रु २ ०लाख छुटाईएकाे छ ।

कार्यक्रम सबैकाे सहमति र साझेदारिमा भएकाे साम्सद कर्म घलेले बताए । मनाङ पर्यटकिय जिल्ला भएकाेले पर्यटनकाे अाकर्षणका ठाउँहरुमा महत्व दिएकाे उनकाे भनाई छ ।

मर्स्याङदी गाउँपालिकाका गतिविधि अब माेबाइल एप्समा

बेसीशहर, २० कात्तिक । लमजुङको मर्स्याङदी गाउँपालिकालाई प्रविधिमैत्री बनाउने उद्देश्यका साथ मोवाइल एप्स सार्वजनिक गरिएको छ । एण्ड्रोइड मोवाइलको गुगल प्ले स्टोर्समा गएर एप्स डाउनलोड गरेपछि मोबाइलबाटै कतिपय सुविधा पाउन सकिने र गाउँपालिकाका गतिविधि थाहा पाउन सकिने गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

गाउँपालिकाबाट प्रदान गरिने सेवा प्रवाह, सेवा लिनको लागि पूरा गर्नुपर्ने आवश्यक प्रक्रिया, जिम्मेवार व्यक्ति लगायतका जानकारीहरू घरबाटै लिन सकिने गरी मोबाइल एप्स तयार पारिएको छ । खुला सरकारको अवधारणा अनुरुप आफूले प्रदान गर्ने सम्पूर्ण सेवा समेटिएको मोबाइल एप्लिकेशन लञ्च गरिएको मर्स्याङदी गाउँपालिकाका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले जानकारी दिए ।

मोबाइल एप्लिकेशन सार्वजनिकसँगै सबै वडाका नागरिकहरुले गाउँपालिकाबाट प्रदान गर्ने सेवा घरमा बसीबसी सजिलै बुझ्न सक्ने गुरुङले बताए । ‘कुनैपनि योजनाको कार्यान्वयनको अवस्था के कस्तो छ भनेर मोबाइलबाटै बुझ्न सकिन्छ । उक्त योजनाहरुसंग सम्बन्धित गुनासा पनि एप्लिकेशन मार्फत नै गर्न सकिन्छ’ गुरुङले भने, ‘गाउँपालिकाबाट विनियोजित रकम र तर्जुमा गरिएका कार्यक्रमको कार्यान्वयन अवस्थालाई मोबाइल एप्सबाट हेर्न सकिने बनाएका छौँ ।’

एप्समा गाउँपालिकाको सबै वडाको विभाजित नक्सा, त्यहाँको प्राकृतिक, भौगोलिक, साँस्कृतिक तथा सामाजिक अवस्थाका बारे जानकारी समेत दिइएको छ । एप्समा उपलब्ध गराइएको नक्साबाटै गाउँपालिकाले कुन स्थानमा कस्तो काम गरिरहेको छ, कति बजेट छुट्याइएको छ भन्ने विषयमा जानकारी लिन सकिने उपाध्यक्ष होमबहादुर विश्वकर्माले बताए । गाउँपालिकाको आम्दानी र खर्च विवरण, प्रोफाइललगायतका सामाग्री मोबाइल एप्समा सजिलै हेर्न सकिने उनले बताए ।

मोवाइल एप्स मार्फत नै सेवा प्रदान गर्नको लागि प्राप्त निवेदनहरूको विषयमा काम कारवाही अघि बढाउन वडा अध्यक्ष र सचिवहरूको लागि तालिम दिएपश्चात मोवाइलबाटै सेवा लिन सकिने पनि गाउँपालिकाले जनाएको छ । मोबाइल एप्स मार्फत गाउँपालिकाका बारे कुनै गुनासा, जिज्ञाशा तथा प्रतिक्रिया दिन सकिने र एप्स मार्फत नै गाउँपालिकाका तर्फबाट जिज्ञासा समाधान गरिने प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत बद्रीनाथ सापकोटाले बताए ।

जन्म दर्ता, मृत्यु दर्ता, घटना विवरण, गाउँपालिकाका योजनागत कार्यक्रम, गाउँपालिकाका प्रगति विवरण, गाउँपालिकाका सबै वडा कार्यालय, सरकारी गैरसरकारी निकायका गतिविधि समेटर एप्स बनाइएकाले जनता र नगरपालिका दुबैका लागि यो अत्यन्त प्रभावकारी हुनेमा विश्वस्त रहेको अध्यक्ष गुरुङले बताए । गाउँपालिकाको वेवसाइडसँग एप्सको लिङ्क गरिएको उनले जानकारी दिए ।

नगदसहित ८ जना जुवाडेहरू पक्राउ

बेसीशहर, २० असाेज ।

लमजुङको राइनास नगरपालिका स्थित एक घरमा जुवा खेल्दै गरेका ८ जनालाइ प्रहरीले पक्राउ गरेको छ ।

राइनास नगरपालिकाके वडा नं. ५ कैनीटारमा रहेके राम कडरियाको घरबाट गत अाइतबार उनीहरू पक्राउ परेका हुन् । जुवा खेलेकाे सुचनाकाे अाधारमा पुगेकाे प्रहरीले जुवा खेल्दै र च्याखे थाप्दै गरेका ८ जनालाइ समातेकाे हाे । उनीहरूकाे साथबाट नगद ४९ हजार ९ सय २० समेत बरामद भएकाे प्रहरीले जनाएकाे छ ।

पक्राउ परेकाहरूलाइ आवश्यक कानुनी कारबाही गर्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयकाे अनुमतिमा हिरासतमा राखिएकाे छ ।

लमजुङ दरबार परिसरमा यशाेब्रह्म शाहकाे शालिक, प्रधानसेनापतिद्वारा अनावरण

गाउँशहर, असाेज २८ ।

लमजुङको बेसीशहर नगरपालिका वडा नं. ३ गाउँशहरस्थित शाहबंशको उद्गम थलो ऐतिहासिक लमजुङ दरबार परिसरमा शाहबंशका पूर्वज तत्कालीन लमजुङे राजा यशोब्रह्म शाहको शालिक स्थापना गरिएको छ ।
नेपाली सेनाको श्रीजंग गणको पहलमा स्थापना गरिएको शालिकको नेपाली सेनाका प्रधान सेनापति महारथी पूर्णचन्द्र थापाले अनावरण गरेका छन् ।
लमजुङ दरबारसंगै रहेको शक्ति स्वरुपा कालिका भगवतीको मन्दिरमा विशेष पुजा गर्न आइतबार गाउँशहर पुगेका प्रधान सेनापति थापाले शाहका अर्धकदको शालिक अनावरण गरेका हुन् ।


ऐतिहासिक, धार्मिक, पुरातात्विक र पर्यटकीय दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण गाउँशहर र लमजुङ दरबार क्षेत्रको महत्वलाई थप उजागर गर्न र पर्यटन प्रवद्र्धनमा सहयोग पु¥याउने उद्देश्यका साथ नेपाली सेनाको श्रीजंग गणले शाहको शालिक स्थापना गराएको हो ।
शालिक नेपाली सेनामा कार्यरत हवल्दार ओखलढुंगाका माधव पौडेलले निर्माण गरेका हुन् । मूर्ति बनाउन उनलाई करिब दुई महिना लागेको थियो । यशोब्रह्म शाहको तस्वीर नभए पनि पुराना शाहबंशीय राजाहरुको तस्वीर र शालिक हेरेर आफूले त्यस्तै अनुहार झल्किने गरी मूर्ति बनाएको उनले बताए ।
आइतबार आयोजित विशेष समारोहबीच प्रधान सेनापति थापाले लमजुङ कालिका भगवतीलाई नयाँ निशाना अर्पण गरेका छन् । नेपाली सेनाले कालिका भगवतिको पुरानो निशानको पर्दा फेर्नुका साथै पटांगिनीमा नयाँ मौलो स्थापना गरेको छ । सेनाले मन्दिरमा निशाना राख्ने दराजको ब्यवस्था गर्नुका साथै दरबार परिसरमा बगैंचा निर्माण समेत गरिदिएको छ ।
बाइसे चौविसे राज्यमा नेपाल विभक्त भएका बेला यशोब्रह्म शाह वि.सं. १५५० मा लमजुङको पहिलो राजा भएका थिए । यस अघि नै कास्कीका राजा कुलमण्डन शाहका माइला छोरा कालु शाहलाई लमजुङको राजा बनाउन ल्याइए पनि उनको राज्यभिषेक हुन नपाउँदै तत्कालीन लमजुङका घले राजाहरुले उनको हत्या गरिदिएका थिए ।
राजा बनाउन ल्याइएका कालु शाहको राजा हुन नपाउँदै हत्या भएपछि लमजुङेहरु फेरि राजा माग्न कुलमण्डन शाहकहाँ कास्की पुगे । छोरा मारिएको शोकमा परेका राजाले अर्को छोरा दिन मानेनन् । कुश्माकर घिमिरे, खजे दुरा, चामु धिँगाल लगायतका भारदारले राजालाई विश्वास दिलाए पछि राजाले जेठो छोराबाहेक अन्यमध्ये एक जना रोज्न लगाए ।
राजकुुमारहरु राती एकै ठाउँमा सुतिरहेका बेला सबै भन्दा माथि सिरानी राखी सुतेका कान्छा यशोब्रह्मलाई राजा बनाउँदा उपयुक्त हुने सोची लमजुङे भारदारहरुले उनैलाई मागि लमजुङको राजा बनाएको इतिहासमा पाइन्छ । यशोब्रह्म शाहलाई कास्कीबाट लमजुङको दुराडाँडा क्षेत्रमा ल्याइ सिन्दुरजात्रा गरिएको थियो । उनलाई सिन्दुरजात्रा गरिएको ठाउँ अहिले पनि सिन्दुरेढुंगाको नामले प्रख्यात छ । पछि पुरानोकोटमा ल्याइ यशोब्रह्म शाहको राज्याभिषेक गराइएको इतिहास छ ।
राजा यशोब्रह्म शाह पछि नरहरी शाह लमजुङको राजा भए । उनका भाइ द्रब्य शाह राइनासकोट गढीमा तैनाथ थिए । त्यहीँ रहँदा पारिपट्टि गोरखाको लिगलिगमा दौड जितेर राजा हुने चलन थिए । द्रब्य शाहले लिगलिगकोटमा दौड जितेर त्यहाँको राजा भए र पछि गोरखाको राजा भए । उनैका सन्तानको रुपमा पछि पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको शुरुवात गरेका हुन् ।
यशोब्रह्म पछि लमजुङमा उनका आठ बंशले राज्य गरेको इतिहास पाइन्छ । नरहरि शाह, चुडा शाह, अचिन्द्र शाह, नरेन्द्र शाह, केहरीनारायण शाह, भीम शाह, रिपुमर्दन शाह, र वीरमर्दन शाहले लमजुङमा राज्य गरे ।
१८३९ मा राजेन्द्रलक्ष्मीको नायवी कालमा लमजुङ नेपाल राज्यमा गाभियो । लमजुङका राजा बीरमर्दन शाह भागेर पर्वत पुगे । लमजुङसंगै तनहूँ र पर्वत पनि नेपाल राज्यमा गाभिए पछि तीनै ठाउँका राजाहरु काशीबास गएको किम्बदन्ती छ ।
लमजुङ दरबारसंगै रहेको कालिका भगवतीलाई शाहबंशले कुलाइनका रुपमा मान्दै आएका छन् । लमजुङ नेपालमा गाभिदा नै कुलदेवीको रुपमा रहेकी कालिका भगवतिको मूर्ति काठमाण्डौं लैजान खोज्दा मूर्ति बोक्न नसकेपछि यहीँ नै निर्विध्न र विधिवत रुपमा पूजा सञ्चालन गर्न पुजारी, सुसारेको ब्यवस्था गरी गुठीको समेत ब्यवस्था गरिएको इतिहास छ ।
लमजुङ कालिका भगवतीको

माथिल्लो दोर्दी–ए मा मुख्य सुरुङको ‘ब्रेक थ्रु’

शान्ता कमली
लमजुङ १८ असोज .
लमजुङको दोर्दी करिडोरमा निर्माणाधिन २५ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो दोर्दी–ए जलविद्युत आयोजनामा मुख्य सुरुङ निर्माणको काम सकिएको छ ।
भूकम्प र नाकाबन्दीका कारण एकवर्ष ढिला भएको आयोजनाले बिहिबार छोटेखोलाको क्यूखोर भन्ने स्थानमा मूख्य सुरुङको ‘ब्रेक थ्रु’ गरेको हो । आयोजनाको बिहीबार माथिल्लो दोर्दी ए जलविद्युत आयोजनाका अध्यक्ष कुश कुमार जोशी र प्रवन्ध निर्देशक डा. आत्माराम घिमिरेले स्वीच थिचेर उक्त सुरुङको उद्घाटन गरेका हुन । उद्घाटन गदै कम्पनीका अध्यक्ष कुश कुमार जोशीले लक्षित समयभित्रै विद्युत उत्पदान गर्ने बताए ।
सरकारले ट्रान्समीसन लाइन निर्माण समयमै बनाउन पहल गरे आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत खेर नजानेमा आफु विश्वस्त रहेको बताए । त्यस्तै गण्डकी प्रदेशका सासद धनन्जय दवाडीले लमजुङ लगानीमैत्री जिल्ला भएकाले लगानीकर्तालाई ढुक्कसँग लगानी गर्न आग्रह गरे । उनले भने गण्डकी प्रदेश अरु प्रदेशभन्दा जलविद्युतको हिसाबले पहिलो प्रदेश हो । प्रदेश सरकारले लिएको उज्यालो प्रदेश अभियानलाई सहयोग समेत पुग्नेछ ।
२०७१ देखि शुरु गरिएको आयोजनाको कुल २ हजार ६ सय २३ मिटर लामो भुमिगत सुरुङ निर्माण सम्पन्न भएको लिवर्टी इनर्जी हाइड्रोपावरका सञ्चालक राजेन्द्र वस्तीले जानकारी दिए । उनका अनुसार विद्युतगृह र बाँधको कुल दुरी ५ हजार ४ सय ५७ मिटरमध्ये २ हजार ८ सय ५४ मिटरको भागमा पेनस्टक पाइप बिच्छ्याइएको छ । ‘हामीले ४ बर्ष अघिदेखि सुरुङ निर्माण शुरु गरेपनि भुकम्प र नाकाबन्दीका कारण १ बर्षपछि धकेलिनुप¥यो ।’ उनले भने, ‘ढिलै भएपनि मुख्य सुरुङको ‘ब्रेक थ्रु’ गर्न सफल भएका छौं । अब छिटै नै आयोजनाबाट विद्युत उत्पादन शुरु हुनेछ ।’
प्रवद्र्धक कम्पनी लिवर्टीका निर्देशक डा. आत्मराम घिमिरेले आयोजनाको कुल प्रगति ८० प्रतिशत भएको बताए । ‘हामी आगामी मार्च महिनाभित्र आयोजनाको भौतिक निर्माणको काम सम्पन्न गर्ने तयारीमा छौं ।’ उनले भने, ‘यसका लागि आयोजना निर्माण युद्धस्तरमा अघि बढिरहेको छ ।’
आयोजनाको सुरुङ निर्माणको ठेक्का पाएको वाइबा इन्फ्रा टेकले ढिलै भएपनि आयोजनाको सुरुङ निर्माण सम्पन्न गर्न सफल भएको जनाएको छ । प्रवद्र्धक कम्पनी लिवर्टीका अनुसार आयोजनामा बाँध र विद्युतगृहको ६०, पेनस्टक पाइपको ९० प्रतिशत काम सकिएको छ । दोर्दी गाउँपालिका वडा नं ६ ढोडेनी र ७ फलेनीमा निर्माण गरिएको यस आयोजनाले तल्लो सिमिस्थित लोदो खोलाको दोभानमा निर्माण गरिएको बाँधबाट ५ हजार ४ सय ५७ मिटर तल मालेबगरमा निर्माण गरिएको विद्युतगृहमा लगेर पानी खसाल्नेछ । १२ दशमलव ५ मेगावाट क्षमताका २ वटा पेल्टन टर्बाइन रहने यस आयोजनामा हिउँदको समयमा ८ रुपैयाँ ४० पैसा र बर्खाको समयमा ४ रुपैयाँ ८० पैसा रहने गरि प्रबद्र्धक कम्पनी लिवर्टी र विद्युत प्राधिकरण बीच विद्युत खरिद बिक्रि समझौता (पीपीए) भएको हो । कुल ग्रस हेड ३ सय २५ दशमलव ५६ मिटर रहेको आयोजनाले स्थानिय तहको विकासका ६ करोड खर्च गर्ने जनाएको छ । जसमध्ये हालसम्म साढे ३ करोड खर्च भइसकेको छ भने आयोजना निर्माण सकिएपछि २ करोड खर्च गर्ने आयोजनाको दावी छ ।
कुल ४ अर्ब लागत रहेको यस आयोजनामा ७० प्रतिशत कर्जा र ३० प्रतिशत प्रवद्र्धकहरुको इक्वीटी लगानी रहेको छ । आयोजनामा नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको अगुवाईमा नेपाल बैंक, ग्लोबल आईमई बैंक, सेन्चुरी कमर्शियल बैंक, ग्राण्ड बैंक, एनआईडीसी डेभलपमेन्ट बैंक, प्रभु बैंक, एचएनबी डेभलपमेन्ट बैंक र एडीईपी डेभलपमेन्ट बैंकले लगानी गरेका छन् । ९ बैकले आयोजनामा २ अर्ब ७७ करोड ४० लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन् ।
आयोजनाबाट बार्षिक १३ करोड ८४ लाख १० हजार युनिट बिजुली उत्पादन हुनेछ । आयोजनाबाट उत्पादन हुने बिद्युत नेपाल विद्युत प्राधिरणले किर्तिपुरमा निर्माण गर्न लागेको १३२ केभी डबल सर्किटको सबस्टेशनमा जोडिनेछ । यता, प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले पनि आयोजना निर्माण चाँडै सम्पन्न गर्न प्रवद्र्धक कम्पनी लिबर्टीलाई निर्देशन दिइसकेका छन् । तर आयोजना निर्माण सम्पन्न भइसक्दासम्म किर्तिपुरमा निर्माण गर्न लागिएको सबस्टेशन भने बन्नेमा शंका छ ।

पर्यटन व्यवसाय सँगै लघु उद्यम

निरज अधिकारी
बेसीशहर, असोज १८ गते ।
हिमाली जिल्ला मनाङ सदरमुकाम चामेमा ज्ञान सीप विनै होटल व्यवसाय चलाउन थाल्नुभएका मेलीना गुरुङलाई शुरुमा व्यवसाय सञ्चालनमा निकै गाह्रो प¥र्यो । व्यवसायलाई स्तरिय बनाउन उहाँले तत्काल कुक तालिममा आफुलाई व्यस्त बनाउनुभयो । ‘अहिले आफै तरिकाको भेराईटी–भेराईटी भोजन बनाउन सक्छु, गुरुङले भन्नुभयो, तालिमप्राप्त २ जना कर्मचारी समेत राखेको छु, धैरै राम्रो छ, व्यवसायमा अहिले फुर्सद नै छैन् । डुब्ला भनेको लगानी अहिले यस्तो होला भन्ने लागेको थिएन, गुरुङले सुनाउनुभयो । गुरुङलाई स्थानीय स्तरमै दक्ष बनाउन सो क्षेत्रमा सञ्चालित लघु उद्यम कार्यक्रमको ठूलो हात छ ।
गरिबी निवारणका लागि लघु उद्यम विकास कार्यक्रम (मेड्पा) ले गुरुङलाई जस्तै मनाङका धेरै बासिन्दाको दैनिकिमा परिवर्तन ल्याईदिएको छ । आयातित वस्तुुले धानेको मनाङको बजार आजभोली केही वस्तु तथा सेवामा भने आत्मनिर्भर बन्दै गईरहेको छ । यसअघि बाहिरबाट लार्नुपर्ने बेकरी, उनका कपडा, राडीपाखी, आलु चिप्स, जुस लगायतका सामानहरु अहिले स्थानिय स्तरमा नै उत्पादन हुन थालेका छन् ।
गरिबि निवारण सँगै जीवनस्तरमा सुधार, रोजगारीको सिर्जना, स्थानीय स्रोत र साधनको अधिकतम उपयोग र प्रबद्र्धन गर्ने मुख्य उद्धेश्य सहित आर्थिक बर्ष २०७४÷०७५ मा मेड्पा कार्यक्रम मनाङको नासोङ गाउँपालिका र चामे गाउँपालिकामा सञ्चालन गरिएको थियोे । ‘कार्यक्रममा सहभागीहरु उल्लेख मात्रामा रहनुभयो, सहयोगी संस्था नेपालकी अध्यक्ष शोभा घिमिरेले भन्नुभयो, उद्यमीहरुको जोस, जाँगर र इच्छाशक्ति देख्दा निरन्तर उद्यम सञ्चालन, विकास, विस्तार तथा प्रवद्र्धन हुनेमा आश्वस्त छु ।’
स्थानीय उद्यमीहरुले तयार पारेको सामाग्री पाउँदा स्थानीय उपभोक्ता तथा पर्यटकहरु पनि धरै खुसी हुने गरेका छन् । स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने साधन र स्रोत उपयोग हुने हुनाले उत्पादित सामान प्रति सबैको आकर्षण समेत बढेको छ ।
छोटो अवधिको तालिम ३३ जनालाई, मध्यम अवधिको तालिम २५ जनालाई र लामो अवधिको तालिम २४ जनालाई प्रदान गरिएको अध्यक्ष घिमिरेले जानकारी दिनुभयो । उक्त सिप विकास तालिमले घरघरमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै आम्दानीको दिगो स्रोतको रुपमा देखीएको छ ।
कार्यक्रम अन्तर्गत बजार स्रोत सम्भाव्यता अध्ययन, गाउँपालिका.स्तरिय अभिमुखीकरण, उद्यम विकास समिति गठन, सहभागितामुलक ग्रामिण लेखाजोखा कार्यक्रम, उद्यमशिलता विकास तालिम, सीप विकास तालिम, उपयुक्त प्रविधि हस्तान्तरण, बजारीकरणमा सहयोग तथा लघु वित्तमा पहुँच लगायतका कार्यक्रमहरु गरिएको अध्यक्ष घिमिरेले बताउनुभयो । कार्यक्रमलाई घरेलु तथा साना उद्योग विकास समिति मनाङको पनि आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोग मिलेको थियो ।

सङ्घीय शासनमा धर्म र राजनीति किन हुँदैछ बदनाम ?

डा.लक्ष्मीकान्त पाैडेल

सङ्घीयता कस्तो व्यवस्था हो त ? एक उत्तर हुन्छ– व्यवहारको र अर्को हुन्छ– सिद्धान्तको । सङ्घीयता वा एकात्मकता कुनै पनि प्रणाली आफैँमा नराम्रा होइनन् । यद्यपि सङ्घीयताको विकल्प एकात्मकता बन्न सकेको छैन । एकात्मक राजनीतिक प्रणालीको विकल्प सङ्घीयता बनेको छ र सङ्घीयता हुँदै देशहरू टुक्रेका पनि छन् । एकात्मक राज्य व्यवस्था अपेक्षाकृत शान्त पनि देखिएको छ । यद्यपि अन्यायपूर्ण दमनको आधारमा भएका कतिपय शान्तिलाई वास्तविक शान्ति भन्न सकिँदैन र होइन ।

तैपनि यी फरक राजनीतिक प्रणाली आफैँमा लक्ष्य होइनन् । यिनको माध्यमबाट जनतालाई सेवा र सुविधा दिने हो । कतिपय सङ्घीय प्रणालीमा भन्दा एकात्मक प्रणालीमा जनताका धेरै अधिकार बढी विकेन्द्रित भएका पनि हुन्छन् । भारतमा सङ्घीयता छ, तर एकात्मक प्रणाली भएका जापान र बेलायतमा धेरै विषयमा भारतका प्रान्तहरूलाई भन्दा स्थानीय निकायहरूलाई बढी अधिकार दिइएको छ ।

प्रणाली त माध्यम मात्र हो, एक बच्चालाई दूध खुवाउने कामदारजस्तो । त्यो कामदारले राम्रोसँग दूध खुवाएमा राम्रो हुन्छ र कम खुवाएमा कमै राम्रो हुन्छ, तर दूधको सट्टामा विष खुवाए बच्चा मर्दछ । प्रणाली पनि त्यस्तै हो । यसलाई चलाउनेहरूले गलत गरेमा देश नै टुक्रन सक्ने नै भयो । प्रणालीमाथि अनास्था पनि आउनु स्वाभाविक नै हुन जान्छ ।

नेपालमा अहिले सङ्घीयतालाई राम्रोसँग सदुपयोग गर्न सकिएको छैन । सदुपयोग गरिन नसकिएका कारणमा आर्थिक व्यभार बढ्नु, कर बढी लाग्नु तथा सङ्घीयतामा आफ्नो दोष अरूलाई लगाउनु प्रमुख रूपमा रहेका छन् । जनताले सोचेजस्तो विकास नपाउनु पनि अर्को सत्य हो । राज्यको लक्ष्य के हो त ?
महाभारतको युद्ध सकिएपछि भगवान् कृष्णलाई पाण्डहरूले अब कलियुग आउँदै छ र त्यो कलियुग कस्तो हुनेछ भनेर सोधेछन् । भगवान्ले पाँचै भाइलाई बाहिर घुमेर आउनु । के देखिन्छ, त्यो सुनाउनु त्यसपछि कलियुग कस्तो हुन्छ भन्ने उत्तर दिन्छु भनेछन् । युधिष्ठिर बाहिर घुमेर आएछन् र भनेछन् कि भगवान् मैले त अचम्म नै देखँे । एउटा हात्तीका दुईवटा सुँड थिए, दुवै सुँडले त्यो हात्ती खाएको खायै गरिरहेको थियो ।

सरकार दुई सुँड भएको हात्तीजस्तो हुन्छ । उ एउटा सुँडले आफूले खान पाउने खान्छ र अर्को सुँडले जनताले खानेकुरा पनि आफैँ खान्छ । जनताले अब चारवटा सुँड भएका हात्तीको पीडा नभोगून् ।

अहिले सिंहदरबार, प्रान्त तथा स्थानीय निकाय हुँदै गाउँगाउँ र बस्तीबस्तीमा आएको छ । तर, सोचेकोभन्दा फरक किसिमले आएकोले जनताले कति सुविधा पाए भन्दा पनि जनताले अहिले कर त चार तहमा लाग्न थाल्यो भन्दै छ । केन्द्रीय कर, प्रान्तीय कर, स्थानीय निकायमा कर र तिनका वडामा बुझाउनुपर्ने करहरू लाग्न थालेका छन् । केन्द्रीय नेताहरूले लिने सुविधा प्रान्त, स्थानीय निकाय र वडाहरूसमेतका नेताले व्यापक रूपमा लिन थाले भन्ने जनगुनासो छ । चार तहले उठाएको कर सबैजसो नेताहरू र उनीहरूका मानिसका लागि नै खर्च भएको छ । सिंहदरबार जनताको सेवाभन्दा पनि जनतासँग पहिला मन्त्री आदिले लिने सुविधा स्थानीय नेताहरूलाई दिलाउन आएको रहेछ भन्ने भ्रम धेरै ठाउँमा गएको छ । वा यो सत्य नै हो । अब एउटाले लिने कर र खाने सुविधा तीनवटा वा चारवटा तहले खाएका छन् भन्ने सन्देश जनताले पाएका छन् । सङ्घीयता भनेको जनताको करको फाइदा जनतालाई नै सबैभन्दा प्राथमिकताका साथ भन्ने तथ्य व्यवहारमा देखिन आवश्यक छ ।

अर्कोतर्फ सकिने काम पनि नगर्ने र स्थानीय निकायले त्यसको दोष प्रदेशलाई र प्रदेशले केन्द्रीय सरकारलाई दिने प्रवृत्ति बढिरहेको छ । यो विकास सापेक्ष नहुने आरोप वा दोष पनि सङ्घीयताको सफलताको बाधक नै हो । प्रान्तका मुख्य मन्त्रीहरूले केन्द्रले सहयोग नगरेको गुनासा गर्न थालेका छन् । तर, यसमा पूर्ण सत्यता नहुन सक्दछ किनभने केन्द्रले प्रान्तलाई आर्थिक सहयोग नगरेको पैसा अन्यत्र गर्न आवश्यक नभएको स्थानमा गरेको हुनुपर्छ । त्यस्तो देखिँदैन । यो वाक्युद्धजस्तो अवस्था जनतालाई भ्रममा पार्ने र असन्तुष्टि बढाउँदै देशमा अस्तव्यस्तता ल्याउने कारण बन्न सक्छ । देश र जनताका लागि दीर्घकालीन सोच नबनाई सस्तो लोकप्रियताको कार्य गर्नेहरूले देश र जनतालाई ठग्ने कार्य गर्दछन् । केन्द्र, प्रान्त र स्थानीय निकायले करसमेतका राजस्व कति उठाउने वा उठाएको र त्यसको कति प्रतिशत विकास र सामाजिक हितमा प्रत्यक्ष लगाउने हो जनतामा त्यसको श्वेतपत्र जारी गर्नुपर्छ ।

सङ्घीयता केन्द्रीकृत शासन अन्त्य गर्न र जनतालाई नजिकमा सेवा दिन आवश्यक थियो र छ । सङ्घीयताले नागरिकलाई अधिकार र कर्तव्यप्रति सचेत गराउँछ । आफ्नो अधिकार आफैँ लिने र आफ्नो काम पनि आफैँ गर्ने भन्ने मान्यता जनताले बुझ्ने र बुझ्नुपर्ने परिपाटी सङ्घीयता हो ।

भगवान् कृष्णले कलियुगका बारेमा भनेछन् कि सरकार दुई सुँड भएको हात्तीजस्तो हुन्छ । उ एउटा सुँडले आफूले खान पाउने खान्छ र अर्को सुँडले जनताले खानेकुरा पनि आफैँ खान्छ । जनताले अब चारवटा सुँड भएका हात्तीको पीडा नभोगून् ।

अर्को चलेको विवाद र प्रसङ्ग धर्मको पनि छ । कृष्ण भगवान्कै प्रसङ्गमा अर्जुन बाहिर घुमेर आएपछि भनेछन् कि भगवान् एउटा राम्रो चरा थियो । उसका हरेक प्वाँखहरूमा धर्मग्रन्थका ऋचाहरू लेखिएका थिए । त्यो चरा सीधै मरेको सिनु खाइरहेको थियो ।

धर्म पनि धर्मगुरुहरूले मोजमस्ती गर्ने र भक्तहरूलाई लठ्ठ पारेर उनीहरूबाट पैसा र सम्पत्ति लिने माध्यम बनेका छन् । बालबालिकाहरू र युवतीहरूको यौनशोषण गर्ने मात्र होइन उनीहरूको कुकृत्यको विरोध गरेमा ज्यानै लिनसमेत तयार भएका घटना देखिएका छन् ।

भगवानले भनेछन् कि कलियुगमा धर्मलाई गलत काममा प्रयोग गरिन्छ । अहिले चर्चमा पादरीहरूले यौन हिंसा गरेका घटना युरोपमा मात्र होइन, भारतमा समेम सुनिन थालेका छन् । मदरसामा पनि यौन शोषणका घटना सुनिएका छन् । रामबहादुर बम्जनले एकजना बुद्धमार्गी आनीलाई यौनशोषण गर्दै आएको बताएकी छिन् । यौनशोषणको आरोपमा रामरहिम गुरु र आशाराम जेलमा नै छन् । धर्मलाई धर्मका ठेकेदारहरू हौँ भन्नेहरूले कुरूप बनाएका छन् र दुरुपयोग पनि गरेका छन् । अझै अविकसित देशहरूमा त धर्मको नाममा जनता बढी नै प्रताडित छन् ।

धर्म पनि धर्मगुरुहरूले मोजमस्ती गर्ने र भक्तहरूलाई लठ्ठ पारेर उनीहरूबाट पैसा र सम्पत्ति लिने माध्यम बनेका छन् । बालबालिकाहरू र युवतीहरूको यौनशोषण गर्ने मात्र होइन उनीहरूको कुकृत्यको विरोध गरेमा ज्यानै लिनसमेत तयार भएका घटना देखिएका छन् ।

हुन त यो संयोग मात्र हो, तर सङ्घीयताको आगमनपछि नेपालमा यौन हिंसा र विशेषतः बालिका बलात्कारका घटना बढेका छन् । मानिसहरू बच्चालाई बाहिर पठाउन डराउन थालेका छन् । अपहरणका घटनासमेत बढिरहेका छन् । अहिलेको संयन्त्रलाई उपयोग गरेर कमसेकम आपराधिक कार्यहरू रोक्न सक्नुपर्ने थियो । सुन तस्करीदेखि युवती र बालिकामाथिको बलात्कार तथा विभिन्न अपहरणमा पनि सञ्जाल हुन्छ र सुरक्षाकर्मीहरू र विभिन्न निकायका पदाधिकारीहरूको यसमा हात हुन्छ भन्ने आशङ्का छ । अहिले त अपराधीहरू प्रहरीले पक्रनासाथ राजनीतिक दलका नेता र कार्यकर्ताहरूले प्रहरीलाई घेरेर छुटाउन प्रयास गर्ने त सामान्य नै भएको छ ।

के हामीले चाहेको राजनीतिक प्रणाली र सामाजिक अवस्था यस्तै परिणाम दिने होस् भन्ने हो त ? अवश्य होइन । तर, हामी सजग भएर जनताको निष्पक्ष समूह टोल–टोलमा बनाएर गलत कार्यहरूको जानकारी जनतालाई दिने र राजनीति गर्नेहरूभन्दा बाहिर रहन सक्ने क्षमता राख्न आवश्यक छ । गल्ती आफूहरूले गर्ने र दोष अरूलाई दिनेहरूप्रति सजग हुन आवश्यक छ । जहिले पनि सबै राजनीतिक दलहरूका नेताहरूले अरूलाई मात्र दोष दिन्छन् । जनता भ्रममा पर्दछन् । त्यो भ्रम चिर्न आवश्यक छ । अन्यथा धर्मको नाममा अपराध गरेजस्तै राजनीतिको नाममा भएको अपराधको हामी पनि मतियार बनिरहेका हुन्छौँ ।

मृगाैला राेगीलाइ हङकङ सेवा समितिकाे ३ लाख सहयाेग

बेसीशहर, असाेज १६

मृगौला सम्बन्धी राेगबाट ग्रस्त बेसीशहर नगरपालिका वडा नं. २ नरुवलका ४६ वर्षीय मनबहादुर थापालाई लमजुङ सेवा समिति हङकङले अार्थिक सहयाेग गरेकाे छ ।

लमजुङ सेवा समिति हङकङका सचिव सुरेन्द्रमान घलेले अाइतबार थापाकाे उ पचारका लागि ३ लाख १५ हजार ८ सय ७० रूपैयाँ हस्तान्तरणा गरेका छन् । समितिका सल्लाहकार सत्यप्रसाद घले, सम्पर्क समिति लमजुङका संरक्षक जमीन्द्रमान घले सदस्य मीना गुरूङ लगायतकाे राेहबरमा आइतबार  सहयोग रकम हस्तान्तरण गरिएकाे हाे ।

थापाकाे दुवै मृगाैलाले काम नगरेकाले मृगाैला प्रत्याराेपणा गर्नु पर्ने छ । त्यसका लागि ९ लाख रूपैयाँ खर्च लाग्ने भएकाले खर्चकाे जाेहाे कसरी गर्ने भन्ने चिन्ता भइरहेका बेला हङकङबाट सहयाेग अाए पछि उनकी श्रीमति शान्ता थापालाइ राहतकाे अनुभव भएकाे छ ।

अार्थिक सहयोग पाएपछि उनले हङकङबासी लमजुङे दाजु भाइहरूलाइ धन्यवाद पनि दिएका छन् ।

लमजुङ सेवा समिति हङकङले यस्तै विरामी भएर उपचारमा कठीनाइ भाेग्दै अाएका लमजुङबासीलाइ सहयाेग गर्दै अाएकाे छ । जिल्लाका विभिन्न भागमा एम्बुलेन्स खरिद गर्न पनि सहयाेग गर्दै अाएकाे छ । दुइ साता अघि मर्याङ्दी गाउँपालिकामा भबाढीपहिरोबाट मृत्यु भएका ५ जनाका परिवारलाई १०/१० हजार र गाउँपालिकाको विपद् कोषमा ५० हजार रुपैयाँ प्रदान गरिएको संरक्षक घलेले बताए । उनका अनुसार यसअघि २०७२ वैशाख १२ गतेको भूकम्पपीडितका लागि जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिको कोषमा हङकङमा संकलित १० लाख रुपैयाँ प्रदान गरिएको थियो ।

बेंसीसहरको सहजी खेल मैदान निर्माणका लागि ८ लाख र मस्र्याङदी युवा क्लवको एम्बुलेन्स खरिदनका लागि १ लाख ११ हजार १ सय ११ रुपैयाँ सहयोग दिइएको उनले बताए ।

सविच घलेका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा १८ लाख ७४ हजार २ सय २१ रुपैयाँ रकम मृगौलाबाट पीडित साथै अन्य समस्या भएका लमजुङेलाई सहयोग गरिएको छ ।

हङकङमा विभिन्न कार्यक्रमआयोजना, त्ब्यहाँका लमजुङे दाजुभाइसंग ब्यक्क्तगत चन्दा संकलन लगायत गरी लमजुङ सेवा समिति हङकङले संस्थागत सहयोग गर्दै आएको छ । सचिव घलेले बताए अनुसार लमजुङ सेवा समिति हङकङ, सम्पर्क समिति लमजुङको नाममा ४० लाख रुपैयाँको अक्षयकोष स्थापना गरि साे को ब्याजबाट गरीब, दलित तथा विपन्न परिवारलाई राहत, उपचार तथा छात्रावृत्ति प्रदान गरिँदै आएको छ ।

लमजुङमा लागु औषध सहित दुईजना पक्राउ

शान्ता कमली
लमजुङ १५ असोज
जिल्ला प्रहरी कार्यालय लमजुङले लागुऔषध सहित दुई जनालाई पक्राउ गरेको छ । प्रहरीले गस्तीका क्रममा सुन्दरवजार नगरपालिका सिउँडीबारबाट बेसीशहर नगरपालिका ६ हाइस्कुलचोकका वर्ष २७ का मनोज गुरुङ र मस्र्याङ्दी गाउँपालिका ७ भुलभुलेका वर्ष १७ का विकास घलेलाई पक्राउ गरेको हो । उनीहरुलाई सोमबार साझ साढे ५ बजे पक्राउ गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।
डुम्रेबाट बेसीशहर तर्फ आउँदै गरेका मनोज गुरुङकोे साथबाट इन्फाडोल क्याप्सुल ७०० , सिरिन्ज १ थान र नगद एघार हजार तीन सय ३० र बिकाश घलेको साथबाट १ थान सिरिन्ज बरामद गरेको छ । त्यस्तै प्रहरीले बेसीशहर न.पा. वडा नं. ७ हाईस्कुल चोकमा मनोज गुरुङको कोठा खानतालसी गर्दा नुफिन २५ थान, फेनारगन २५ थान, सिपाम २५ थान बरामद गरीएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय लमजुङका प्रहरी नायव उपरिक्षक यादव ढकालले बताए ।
पक्राउ परेका दुवैजनालाई थप अनुसन्धान गरी कारवाहि अघि बढाईने प्रहरी नायव उपरिक्षक ढकालले बताए । उनीहरुलाई सोमबार जिल्ला अदालतबाट हिरासतमा राखी थप अनुसन्धान गर्न पहिलो पटक ६ दिनका लागी म्याद थप गरि थप अनुसन्धान भईरहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मुद्धाफाटका प्रहरी जवान दिपक गीरीले जानकारी दिए ।